این مقاله آموزشی به آموزش روش محاسبه ضریب همبستگی رتبه ای اسپیرمن در spss با مثال اختصاص دارد که توصیه می شود به دقت به مطالعه آن بپردازید.
مثال پژوهشی: بررسی اعتبار محتوای پرسش نامه ی هیجان پذیری از دیدگاه متخصصان روان شناس بالینی.
برای ساخت یک پرسش نامه ، مراحل گوناگون ارزیابی از قبیل اعتبار سازه، همگرا، پیش بین، همزمان و محتوا طی می شود .
هنگامی که پرسش نامه های روان شناختی و یا هرنوع آزمون دیگر همانند آزمودنی های ورودی کنکور و غیره برای نخستین بار ساخته می شوند، ارزیابی اعتبار محتوای آنها ضروری است.
در اعتبار محتوا ، نظر کارشناسان مرتبط با آن حوزه علمی نسبت به ماهیت ماده های پرسش نامه و درجه ی ارتباط آن ها با موضوع پرسش نامه وارسی می شود.
فرض کنید قرار است برای نخستین بار یک پرسش نامه ی هیجان پذیری ساخته شود.
در نخستین مرحله، پژوهشگر به کمک منابع علمی و دانش خود از حیطه ی مورد نظر، اقدام به جمع آوری ماده های مرتبط با هیجان پذیری می کند.
معمولا در مرحله ی نخست، پژوهشگر تلاش می کند تا بیش ترین ماده ها را که به زعم او و دیگر متخصصین با هیجان پذیری در ارتباط است جمع آوری کند.
فرض کنید این پژوهشگر 18 ماده در ارتباط با هیجان پذیری جمع آوری کرده است و میخواهد درجه اعتبار محتوای ماده ها را از نظر دو متخصص بالینی ارزیابی کند.
این پژوهشگر به دو متخصص بالینی مراجعه می کند و از آنها درخواست می کند تا اهمیت این ماده ها را از 1 تا 10 رتبه بندی کنند؛ به عبارت دیگر، به ماده های کاملا مرتبط با هیجان پذیری رتبه ی 10 و به ماده های ضعیف رتبه ی 1 اختصاص دهند.
لازم به توضیح است که این دو داور جدای از یکدیگر به ارزیابی ماده های پرسش نامه ی هیجان پذیری اقدام می کنند.
این پژوهشگر دو هدف را دنبال می کند.
1- درجه اعتبار محتوای ماده ها چقدر است و یا میزان توافق دو داور در ارزیابی اهمیت ماده های مورد نظر چقدر است؟
2- حذف تعدادی از ماده ها که توسط دو داور رتبه ی بسیار ضعیفی کسب کرده اند برای ارزیابی درجه ی میزان توافق داوران نسبت به 18 ماده که به صورت رتبه ای ارزیابی شده اند، همبستگی رتبه ای اسپیرمن مناسب است و اصولا تحلیل متغیرهایی که مقیاس آنها یکی از متغیرها در حد مقیاس فاصله ای و دیگری با مقیاس رتبه ای سازگار است ، کاربرد آزمون اسپیرمن موجه تر است و بیشتر نیز توصیه می شود.
همچنین، در صورتی که مفروضه ی اساسی متغیرهای پیوسته ، یعنی نرمال بودن داده ها، محقق نشود و یا به بیان دیگر متغیرهای پیوسته شدیداَ دارای درجه کشیدگی و تیزی بالایی باشند، استفاده از آزمون اسپیرمن در مقایسه با آزمون پیرسون برتری دارد.
البته ، یک متمایز مهم جهت کاربرد آزمون اسپیرمن و تاو کندال وجود دارد که باید به آن توجه شود .
کابرد آزمون همبستگی رتبه ای اسپیرمن و تاو کندال (نوعb) برای متغیرهای با مقیاس رتبه ای مناسب است .
اما هنگامی که رتبه های تکراری زیادی در داده ها وجود داشته باشد، آمار دانان کاربرد آزمون تاو کندال (نوعb) را بر آزمون رتبه ای اسپیرمن ترجیح می دهند.
برای نمونه، استفاده از آزمون رتبه ای اسپیرمن جهت بررسی ارتباط میان رتبه ی دانشجویان در کنکور سراسری با توجه به این که هر دانشجو دارای یک رتبه ی کاملاَ متمایز به خود اختصاص داده است با رتبه ی معدل دیپلم آن ها کاملاَ موجه می باشد.
البته ممکن است در معدل دانشجویان موارد مشابه پیدا شود، ولی فراوانی معدل های مشابه با توجه به محاسبه ی معدل تا دو رقم اعشار، به اندازه ی هنگامی که از یک گروه 500 نفری خواسته می شود رتبه ی خود را از لحاظ دو متغیر مسئولیت پذیری و اضطراب از امتحان در یک طیف رتبه ای 1 تا 7 مشخص کنند، نخواهد بود.
بنابراین ، اگر در متغیرx و y تا حد امکان رتبه ها متمایز باشد، کاربرد آزمون همبستگی اسپیرمن برتری دارد.
اما اگر رتبه های تکراری زیادی در متغیرهای x , y وجود داشته باشد ، آزمون تاو کندال (نوعb) که گره در رتبه ها را مورد توجه قرار می دهد مناسب تر از آزمون اسپیرمن است.
گره در رتبه ها به حالتی اطلاق می شود که دو یا چند آزمودنی در یک متغیر رتبه ی مشابه ولی در متغیر دیگر رتبه های متفاوت داشته باشند.
آرایش داده ها دهمین مثال پژوهشی در محیط SPSS نیازمند دقت است.
برای ورود داده ها در محیط SPSS باید رتبه های دو داور به هر ماده را در یک سطر وارد کرد.
در شکل 15 آرایش داده ها برای بررسی درجه ی اعتبار ماده ها از دیدگاه دو متخصص نمایش داده شده است.
همان گونه که در شکل 15 مشاهده می شود، داور 1 (Judge1) و داور 2 (Judge2) به ماده ی 8 رتبه همسان 9 داده اند.
برای محاسبه ی ضریب همبستگی رتبه ی اسپیرمن، از سربرگ Analyze گزینه ی Correlate و از انشعاب آن گزینه ی Bivariate را انتخاب کنید و سپس گزینه ی Spearman را علامت دار نمایید. در صورت تمایل، می توانید گزینه ی Pearson را بی علامت کنید.
در غیر این صورت در خروجی SPSS ضریب همبستگی پیرسون هم ارائه می شود.
برای مشاهده ی کادر ارتباطی همبستگی رتبه ی اسپیرمن ، به شکل 12 مراجعه کنید .
نتیجه ی درجه اعتبار محتوای ماده ها از نظر دو داور در خروجی 11 ارائه شده ...
ادامه دارد ...
