سفارش طراحی تخصصی موضوع دلخواه شما برای پروپوزال

(ارتباط سریع در تلگرام )        TELL: 09011853901

راهنمای انتخاب موضوع (حتما بخوانید)

در این مقاله تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای تحقیق در پایان نامه به همراه مثال عملی به کار رفته در تحقیق آمده است. برای فهم کامل این مبحث تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.

تعریف نظری و عملیاتی متغیر های تحقیق :

پپیش از پرداختن به مفهوم تعریف نظری و تعریف عملیاتی، بهتر است مفهوم خود «تعریف» را روشن کنیم.

در اصطلاح روانشناسی، یعنی مشخص نمودن معنی یا فضای یک مفهوم به وسیله صفات مشخصی که در مصادیق آن مفهوم مشهود است.

تعریف باید جامع و مفهوم مورد نظر و مانع تداخل صفات آن مفهوم با صفات مفاهیم دیگر باشد.

در فرایند تحقیق علمی، محقق باید مفاهیم مبهم و پیچیده را با استفاده از معرف ها با متغیر های ساده تر و قابل فهم تر در قالب جملات اخباری کوتاه بشناساند.

در امر تحقیق، محقق باید دو نوع تعریف سر و کار دارد:

1) تعریف نظری (مفهومی)

2) تعریف علمی (عملیاتی)

 

تعریف نظری

تعریف نظری، صفات اصلی مفهوم را به طور نظری مشخص می کند و قالبی ارائه می دهد که بوسیله آن، حدود و ثغور و یا به عبارتی سطح مفهوم را معین می سازد.

این تعریف نظری، مبین برداشت محقق از مفهوم است و بنابراین، راه را برای تعریف عملی یعنی مراجعه به مصادیق آن مفهوم، هموار می سازد.

 

تعریف عملیاتی تعریف عملی یعنی برقرار ساختن ارتباط بین مفهوم و مصادیق آن در واقعیت و دنیای عینی. به عبارت دیگر، در تعریف عملیاتی، مفاهیم عام، کلی و انتزاعی و صفات نظری به مصادیق خاص تبدیل می شوند.

تعریف عملی، محقق را از مفهوم به مصادیق می رساند و دستورالعمل اندازه گیری صفات اصلی مورد نظر در مفهوم را برای محقق روشن می سازد.

پس، تعریف عملیاتی یک نوع تعریف کاربردی و بومی شده با توجه به جامعه تحقیق است که در آن، فرایند های حرکت از ذهن به عین فراهم شده و مفاهیم دارای قابلیت اندازه گیری و سنجش می شوند.

برای محققان مبتدی، مفهوم تعریف عملی (عملیاتی) همیشه روشن نیست و اغلب آن را با تعریف نظری اشتباه می کنند.

در تعریف عملیاتی، پژوهشگر سازه ها و مفاهیم را به گونه ای تعریف می کند که بر اساس آن، خود و هر محقق دیگری بتواند متغیر مذکور در فرضیه یا فرضیه ها را به صورت عینی مورد مطالعه قرار دهد. یعنی بتواند تغییرات آنها را اندازه بگیرد.

بنابراین:

الف-متغیر هایی باید تعریف شوند که به تعریف نیاز دارند. یعنی اگر تعریف نشوند، ممکن است هر کس تعبیر خاصی از آن داشته باشد و قلمرو مفهوم یا متغیر را تشخیص ندهد.

ب-متغیر هایی تعریف شوند که باید آنها را سنجید. یعنی باید متغیر های ذکر شده در فرضیه تعریف شوند.

 

انواع تعریف عملیاتی (سنجش و آزمایشی) :

گاهی متغیر را به این منظور تعریف می کنیم که نحوه اندازه گیری آنرا به کمک ابزار خواص بیان کرده باشیم.

بدیهی است در این تعاریف، ابزار باید شناخته شده و به اندازه کافی معتبر باشند.

زمانی دیگر، محقق متغیر را طوری تعریف می کند تا مشخص کند متغیر مورد نظر چگونه در فرایند تحقیق دستکاری می شود، چگونه وارد جریان آزمایش و یا از جریان آزمایش خارج می شود.

 

شاخص سازی و اعتبار در مباحث تعاریف عملیاتی :

یکی از ویژگی های عمده در مطالعات اجتماعی، که آنرا از مطالعات حوزه علوم تجربی متمایز می سازد، کیفی و ذهنی بودن اغلب پدیده است.

واژه ها و مفاهیم اجتماعی به علت آن که به سادگی قابل لمس و اندازه گیری نمی باشند و برخوردار از سطوح مختفی از انتزاع هستند، استفاده از تعاریف اسمی و .... جهت تعیین معنی و فضای مفهومی آنها کاربرد چندانی ندارد.

در چنین مواردی، برای آن که یک واژه از شکل عام به شکل خواص و قابل مشاهده و مطالعه عملی برگردنده شود، از تعاریف عملیاتی یا جریان عملی سازی واژه استفاده می شود.

در عملی سازی، تأکید اساسی بر روی قابلیت اندازه گیری، مشاهده و بررسی عملی واژه پس از جریان عملی کردن می باشد.

چنین واژه ها یا صفاتی را شاخص یا معرف می نامند. شاخص ها دارای اشکال منفرد (مثل جنس) و تلفیقی یا همبسته می باشند.

شاخص های تلفیقی، آنهایی هستند که وسیله مجموع شان (مجموع گویه ها)، واژه مورد نظر قابل اندازه گیری می شود.

فرآیند شاخص سازی تنها به انتخاب شاخص ها ختم نمی شود. چون، پس از انتخاب شاخص ها، تعیین وزن آنها از مراحل بسیار مهم سنجش مفاهیم محسوب می گردد.

به طور کلی، در شاخص سازی، برای تعیین ضرایب شاخص های سازنده یک مفهوم، چهار روش شناخته شده وجود دارد که می تواند به طور مجزا یا مکمل با یکدیگر مورد استفاده محقق قرار گیرند.

این چهار روش عبارتند از:

1- استفاده از نظر پاسخگویان جامعه آماری در مورد درجه اهمیت هر یک از شاخص ها: در این روش، پاسخگویان نمره ای را به شاخص اختصاص می دهند.

2- استفاده از دستاورد های محققین پیشین و تجربه و شناخت شخصی محقق از جامعه و موضوع مورد مطالعه.

3- استفاده از نظر کارشناسان برای نمره و وزن دهی به هر شاخص.

4- روش های آماری مانند تحلیل عامل و رگرسیون چند متغیره. بنابراین، ملاحظه می گردد که تحلیل عامل، روش مناسبی در ساختن مقیاس برای رشته ای از متغیر های غیر دوشقی و فاصله ای است.

تحلیل عامل، روش ریاضی پیچیده ای است برای تقلیل مجموعه برگی از متغیر ها به مجموعه کوچک تری از متغیر های اساسی است که عامل خوانده می شود.

 

برخی از قابلیت های روش تحلیل عامل عبارتند از:

1- امکان خلاصه کردن متغیر های متعدد در چند عاملی کلی (تحلیل عاملی اکتشافی) بارز ترین وجه تمایز تحلیل عامل، دقت آن در تقلیل داده هاست.

2- دومین قابلیت تحلیل عامل، تعیین گویه ها فاقد اعتبار یا همبستگی کمتر از 3، 0 و همچنین تعیین مناسب بودن متغیر های انتخاب شده برای تحلیل با استفاده از آماره kmo است که دامنه آن بین (0) تا (1) نوسان دارد. چنانچه که مقدار kmo بیش از 7، 0 باشد، همبستگی موجود، به طور کلی، برای تحلیل عامل بسیار مناسب است.

اما اگر مقدار kmo بین 5، 0 بدان معناست که تحلیل عامل برای آن مجموعه از متغیر ها مناسب نیست.

3- کاربرد اثباتی: در این حالت، تحلیل عامل برای آزمون فرضیه هایی درباره ساختار متغیر ها برحسب تعداد مورد انتظار از عامل های معنا دار به کار می رود.

به عنوان مثال، اگر بخواهیم بر حسب مجموع خصوصیات افراد، آنها را به دو دسته ی «درونگرام و «برونگرا» تقسیم کنیم، می توانیم از تحلیل عامل استفاده کنیم.

اشکال طبقه بندی در خصوص شاخص های ساخته شده در تعریف عملیاتی عمدتا از طبقه بندی در مواردی استفاده می شود که بخواهیم میزان شاخص ساخته شده را بر حسب میزان ها متعارف و عامه فهم در جامعه (مثل کم، متوسط، و زیاد) بیان کنیم.

به طور کلی، روش های طبقه بندی عبارتند از:

الف-طبقه بندی بر حسب فواصل مساوی

ب-طبقه بندی برحسب شکاف بین پیوستار نمرات

ج-طبقه بندی بر اساس بیشترین شباهت و تضاد.

 

مثال برای تعریف عملیاتی متغیرها در پایان نامه

تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها در پروپوزال پایان نامه روانشناسی


 

هر سوالی دارید بپرسید:
انتخاب جدیدترین موضوعات روانشناسی، مشاوره و علوم تربیتی و انجام تخصصی پروپوزال:
شماره تماس: 09011853901
 

دسته های سایت

Menu
Go to top
زوم تک
شنبه 26 آبان 1397.
امروز