عنوان فصل سوم پایان نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی و اینکه این فصل چه نام دارد و مهم ترین رویکردهای آن چیست خود داستان مفصلی دارد.
اولین پرسش که عنوان قسمت مربوط به توضیح چگونگی انجام تحقیق (فصل سوم پایان نامه) را جستجو می کند ، با جوابی بلا منازع مواجه نیست.
نظریات ارائه شده در این مورد دارای تفاوت هایی هستند اما می توان همه آراء ارائه شده را با عنوان مقبول تر ( به لحاظ تعداد پیشنهادکنندگان در گروه مورد بررسی) یعنی روش تحقیق برابر نهاد.
گرچه ، اگر بحث به حوزه مفهومی واژه های مورد استفاده کشانده شود، تفاوت های قابل ملاحظه ای وجود خواهد داشت، اما در چارچوب توضیحات ارائه شده برای عناوین پیشنهادی هر یک از صاحب نظران ، مشخص می شود که آن چه را بست (ترجمه شریفی و طالقانی ، 1366) طرح تحقیق نام نهاد، آیزاک ( ترجمه دلاور، 1376) روش شناسی خوانده و بیکر (ترجمه نایبی 1377) طرح مطالعه قلمداد کرده است ، همان است که نادری و سیف نراقی (1368) ون دلن (ترجمه نجفی زند، 1373) ، سرمد ، بازرگان و حجازی (1376) و حافظ نیا (1377) روش تحقیق محسوب کرده اند.
موضوع دومین پرسش ، جایگاه مباحث مربوط به چگونگی انجام تحقیق در گزارش نهایی است و در این زمینه ، اتفاق نظر بیشتری دیده می شود.
با آن که در قالب گزارش چهار بخشی مورد نظر ون دلن ( ترجمه نجفی زند، 1373) ، بخش دوم به روش تحقیق اختصاص یافته و بیکر (ترجمه نایبی 1377) فصل های سوم و چهارم گزارش پایانی شش فصلی را برای مبحث طرح مطالعه و نحوه گردآوری داده ها لحاظ کرده است ، اما نوعی اجماع درباره اختصاص فصل سوم به مبحث چگونگی انجام تحقیق در بین نویسندگان دیده می شود.
سومین پرسش به موضوعات قسمت مربوط به توضیح چگونگی انجام تحقیق مربوط می شود.
موضوعات اصلی موردنظر صاحبنظران برای قسمت توضیح چگونگی انجام تحقیق ، دارای تفاوت های قابل توجهی هستند.
در این زمینه نادری و سیف نراقی (1368) ون دلن (ترجمه نجفی زند، 1373) و بیکر (ترجمه نایبی 1377) توضیح مفصل تری را ارائه داشته اند و به مباحث و موضوعات به شکل دقیق تری اشاره کرده اند.
با وجود این ، برخی مشترکات را می توان در گروه مورد بررسی شاهد بوده و البته تفاوت های آن ها نیز برجسته و حائز اهمیت است.
می توان گفت که در بین اغلب نویسندگان و صاحب نظران مورد بررسی ، موارد زیر مشترک است و بنابراین محور اصلی بحث در فصل روش تحقیق (فصل سوم) را باید بر آن ها نهاد:
• طرح مورد نظر برای انجام پژوهش
• جامعه ، نمونه و روش نمونه گیری
• نوع داده های مورد نیاز برای پژوهش
• ابزار گردآوری داده ها و سنجش های مربوط به آن
• روش گردآوری داده ها
• روش تجزیه و تحلیل داده ها در عین حال باید توجه داشت که نکات خاص مورد نظر صاحب نظران، که بین آن ها تفاوت نهاده است، نکات حائز اهمیتی هستند و برای تدارک محتوایی جامع و مناسب برای بحث روش تحقیق باید مدنظر قرار گیرند.
اختصاص قسمتی از گزارش نهایی پژوهش به روش انجام کار، بدین جهت مورد توجه قرار گرفته است که اولاً امکان تکرار پژوهش برای همان موضوع یا به کارگیری در انجام موضوعات مشابه فراهم آید (نادری و سیف نراقی 1368) و ثانیاً نقد و بررسی پژوهش مهیا گردد.
این مقاصد وقتی تحقق می یابند که پژوهشگر در گزارش نهایی پژوهش خود به پرسش های زیر پاسخ داده باشد:
• چه داده هایی جمع آوری شده اند؟
• با استفاده از چه طرحی داده ها تولید یا جمع آوری شده اند؟
• از چه منابعی داده ها به دست آمده اند؟
• منابع کسب داده ها چگونه گزینش شده اند؟
• با استفاده از کدام ابزار داده ها فراهم شده اند؟
• برای دستیابی به داده ها از چه روشی استفاده شده است؟
• چگونه داده های به دست آمده تحلیل شده اند؟
• یافته های پژوهش به چه شکلی ارائه شده اند؟
این پرسش ها محور اصلی برای ارزشیابی فصل روش تحقیق محسوب می شوند و درعین حال برای شناسایی موضوعات این فصل نیز به کار می آیند.
وقتی که از داده های مورد نظر سؤال می شود این موضوع مورد نظراست که کدام شواهد را پژوهشگر جستجو می کند.
داده های مورد نظر در بیان نادری و سیف نراقی ( 1368) و بیکر (ترجمه نایبی 1377) با عنوان متغیرها معرفی شده است.
گرچه این نویسندگان از قید مستقل و وابسته برای متغیر استفاده کرده اند، اما می توان آن را به موارد دیگر نیز تعمیم داد.
در عین حال ون دلن (ترجمه نجفی زند، 1373) از نوع داده ها سخن به میان آورده و توضیح آن ها را در فصل سوم ضروری دانسته است.
طرح مورد استفاده برای تولید یا جمع آوری داده ها حائز اهمیت است ، زیرا انواع مختلف طرح های تحقیق دارای مزایا و معایب متفاوتی هستند. در این جا منظور آن است که آزمودنی ها با چه طبقه بندی و آرایشی در پژوهش وارد شده اند.
آن چه ون دلن (ترجمه نجفی زند، 1373) به عنوان چگونگی شرکت آزمودنی ها در تحقیق، ایزاک ( ترجمه دلاور، 1376) بهابرگم روش های میدانی یا کلاسی یا آزمایشگاهی ، معرفی کرده است و یا سرمد، بازرگان و حجازی (1376) نام طرح تحقیق را بر آن نهاده اند مترادف با همین موضوع است.
همچنین ، بحث بیکر ترجمه نایبی ، (1377) درباره چگونگی انجام تحقیق به طرح مورد استفاده در پژوهش مربوط است.
اساس عناوین اصلی موضوعات مورد بحث فصل سوم (روش تحقیق )، بدین پیشنهاد می شود.
• داده های مورد نظر(متغیرها)
• منابع اطلاع رسان (نمونه و روش نمونه گیری)
• ابزار به داده ها
• شیوه تحلیل داده ها
• چگونگی ارائه داده ها اکنون این پرسش مطرح است که به هنگام تنظیم فصل روش تحقیق چگونه و با چه محتوایی می توان به ارائه هر یک از موضوعات موردنظر پرداخت؟
